Behoeften, waarden en motieven

In de piramide van Maslov en in het boek “Prioriteiten” van Stephen Covey zijn hiërarchieën van behoeften uitgewerkt. Kort samengevat komt het erop neer dat ieder mens behoeften heeft die met zijn fysieke lichaam, zijn sociale leven, zijn mentale ontwikkeling en met zijn spiritualiteit samenhangen. Met deze behoeften hangen waarden samen, waaraan je motieven, wensen en voornemens kunt ontlenen. Een bij jou passende mix daarvan maakt authentiek en zorgt voor een gelukkig leven.

piramide_van_maslow
de piramide van Maslov

In deze tekst gebruik ik de onderverdeling van Covey en onderscheid ik fysieke, sociale, mentale en spirituele behoeften. In het vervolg is steeds aangegeven wat de overeenkomst tussen de behoeften van Covey en Maslov is.

Fysieke behoeften

Je fysieke behoeften omvatten de twee onderste trappen van de piramide van Maslov. De behoefte aan eten, drinken, medische hulp, een dak boven je hoofd en een bed om in te slapen hangen samen met de waarden gezondheid, veiligheid en zekerheid. Heb je honger, dorst of ben je ziek, dan zul je ernaar streven de behoefte aan eten, drinken of medische hulp te vervullen. Toch kun je je fysieke behoeften wel degelijk verwaarlozen. Plezier en gemak winnen het dan bijvoorbeeld van gezondheid. Meer over de strijd met jezelf die je dan aan hebt te gaan, lees je in willen wat je wilt, fitness voor lichaam en ziel en een vitale start van het jaar.

Zijn je fysieke behoeften vervuld, dan zul je je gezond, veilig en zeker voelen. Daarmee heb je een goede basis voor de vervulling van je andere behoeften gelegd.

Sociale behoeften

Mensen zijn groepswezens. Van jongs af aan hebben we verwanten en buurtgenoten.  Als we opgroeien komen daar klasgenoten, vrienden, kennissen, collega’s en huisgenoten bij. In groepen ervaren we saamhorigheid, gezelligheid, verbondenheid en collegialiteit. Dit zijn stuk voor stuk waarden waaraan je motieven, wensen en voornemens kunt ontlenen. Verlang je naar contact, dan kun je anderen bellen, mailen of uitnodigen. Zoek je gelijkgestemden, dan kun je lid worden van een vereniging of je actief voor een goede zaak inzetten. Ben je bang voor een afwijzing of lukt het je ondanks al je pogingen niet om de verlangde contacten te leggen, dan gaan gevoelens van eenzaamheid je dag kleuren.

Weten dat je geaccepteerd bent, is voor veel mensen een voorwaarde om hun hoofd boven het maaiveld uit te steken en een initiatief te nemen. Ik heb in organisaties gewerkt waarin mensen dit niet durfden omdat fouten er keihard werden afgestraft. Jammer, want in zo’n omgeving daalt de creativiteit. Wat later zullen ook de inkomsten een dalende curve laten zien en gaan de eerste ontslagen vallen.

Mentale behoeften

Bij de mentale behoeften komen we aan de vierde trap van de piramide van Maslov en de behoefte aan vernieuwing, ontwikkeling, erkenning en waardering.

Waarom volg je een cursus, lees je de krant en hoor je graag het laatste nieuws? Omdat je nieuwe kennis en vaardigheden wilt opdoen. Krijg je hier te weinig gelegenheid voor, dan kun je je gaan vervelen.

In onze fysieke en sociale behoeften verschillen we maar weinig van elkaar. We willen allemaal onze honger stillen en doen dat het liefst in het gezelschap van mensen die ons dierbaar zijn. In onze mentale behoeften gaan we ons juist van anderen onderscheiden. De een zoekt afwisseling en verandert regelmatig van baan, de ander doet al jarenlang hetzelfde werk en verveelt zich nog steeds niet. De een houdt van kunst, bezoekt in zijn vrije tijd musea en gaat graag naar een concert, terwijl een ander het liefst in zijn tuin werkt en nieuwe plantjes uitpoot. Sommige mensen doen bestuurlijk werk en genieten daarvan. Anderen hebben juist een hekel aan vergaderen en coachen liever het plaatselijke jeugdteam. Het illustreert dat de waarden die met onze mentale behoeften samenhangen, sterk uiteen lopen.

Verbindend in al die diversiteit is de wens ons te bekwamen en erkenning voor ons werk te krijgen. Blijft die feedback uit, dan gaan we aan onszelf twijfelen en voelen we ons ondergewaardeerd.

Spirituele behoeften

Met de spirituele behoeften komen we aan op de hoogste trap van de piramide van Maslov: de zelfontplooiing en zelfoverstijging. Ieder mens wil een bevredigend antwoord op zijn levensvragen vinden en een blijvend resultaat nalaten. Je spirituele behoeften maken jou als mens uniek.

Vrijheid, rechtvaardigheid, duurzaamheid en schoonheid zijn voorbeelden van waarden die een leven lang kunnen inspireren. Nelson Mandela, Mahatma Gandhi en Martin Luther King ontleenden er hun levensmotieven aan. Met hulp van hun fantasie vormden ze een beeld van de toekomst, dat ook anderen tot handelen inspireerde. Grote groepen mensen kwamen in beweging en veranderden de loop van de geschiedenis.

Geluk dankzij evenwicht

Zijn je fysieke en sociale behoeften onvoldoende vervuld, dan is de kans groot dat pijn, zorgen en eenzaamheid je geluk overschaduwen. Pas als deze basisbehoeften vervuld zijn, ligt er een stevige basis onder je bestaan en voel je je gelukkig en tevreden. Maar ook dan is de rust van korte duur. Wij mensen zijn rusteloze wezens. Vroeg of laat gaan we ons vervelen en kijken we al weer onrustig om ons heen. De valkuil is dat je dan verstrooiing gaat zoeken. Winkelen of zappen voor de buis bijvoorbeeld. Ervaring heeft me geleerd dat zulke genoegens de onrust maar voor korte tijd kunnen stillen. Onderzoek in plaats daarvan eens welke mentale en spirituele behoeften je hebt. Vervulling daarvan geeft je leven zin. Meer hierover lees je in Meer uit je leven halen.

Bij een hiërarchie aan behoeften denk je onwillekeurig aan ‘hoger’ en ‘lager’ in rang. Met deze slotalinea wil ik benadrukken dat het vervullen van je ‘lagere’ behoeften van vitaal belang is, terwijl het vervullen van je ‘hogere’ behoeften je leven zin geeft. Lukt het je een goede balans te vinden tussen de vervulling van beide soorten behoeften, dan leidt dit tot wat de klassieken een geslaagd of gelukkig leven noemden. In de ideale situatie worden de vier verschillende behoefteniveaus tegelijkertijd vervuld. Het is geen toeval dat de hemel, dwars door alle tijden en culturen heen een plek voor de gelukzaligen is, waar zowel aardse als hemelse genoegens worden gesmaakt: Een goede maaltijd in goed gezelschap, met mooie muziek omlijst.

Voorbeelden van mijn gelukte dagen vind je in denken met je hart en in geestdrift, pragmatiek, flegma en een vleugje humor.

Annemarie Sijens, laatste update op 12 januari 2019.