Onderzoeksmethode

De in mijn blog botsende waarden gebruikte onderzoeksmethode voert in vier stappen van de feiten die we met onze zintuigen kunnen waarnemen naar de onzichtbare, immateriële waarden die hiermee verbonden zijn.

Karakteristieken

Tijdens mijn studie biologie, leerde ik om onbekende planten te determineren. We deden dit aan de hand van hun kenmerken of karakteristieken. Later leerde ik van de arts Joop van Dam dat ik deze onderzoeksmethodiek, de fenomenologie, kon verfijnen door steeds twee verschillende planten tegelijkertijd te bestuderen, bijvoorbeeld een lelie en een roos, of de tak van een eik met die van een beuk. Zo krijg je meer oog voor de karakteristieke verschillen.

De methodiek is ook buiten het plantenrijk bruikbaar. Zo gebruikte ik haar de afgelopen maand om de karakteristieken van het conflict tussen ‘gele hesjes’ en ‘groene elite’ in Frankrijk beter in beeld te krijgen. Het was een leerzame exercitie, die tot mijn verrassing een nieuw licht wierp op de problematiek van deze tijd.

Belangrijk bij het verzamelen van karakteristieken is een open, onbevangen blik.

Beelden

Als je karakteristieken verzamelt, komen er vaak vanzelf beelden bij je boven. De onderzoeker

Goethe was een natuurtalent op dit gebied en kwam via zijn fenomenologische waarnemingen aan planten tot het beeld van de oerplant, waarvan alle bestaande planten af te leiden zijn.

Beelden kunnen verleidelijk en inspirerend zijn. Reclamemakers en staatslieden maken er dan ook dankbaar gebruik van. Beroemd in positieve zin zijn natuurlijk de droombeelden van Martin Luther King.

Belangrijk bij het vormen van imaginaties is de fantasie.

Opvattingen

Met elk beeld hangt een opvatting samen. Om de beeldvorming van anderen te manipuleren kan iemand doelbewust beeld en opvatting samenvoegen. Een voorbeeld daarvan is het woord kopvoddentax. Zo’n sterk beladen woord hindert ons bij het vormen van onze eigen beelden.

Er is een richting in de filosofie die dergelijk taalgebruik tracht te deconstrueren. Belangrijk bij die deconstructie van taal en beelden zijn wakkerheid en kritische zin.

Waarden

Met de waarden komen we heel dicht bij de identiteit. Zo is er met het woord kopvoddentax een tot de eigen cultuur beperkte opvatting van de waarde identiteit van Nederlanders verbonden.

Met de dromen van Martin Luther King zijn niet alleen waarden als vrijheid, gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid verbonden, maar ook een ruime opvatting van de identiteit van Amerikanen.

Waarden zijn werkzaam en hebben impact. Ben je je bewust van je waarden, dan kun je er motieven, wensen en voornemens aan ontlenen. Zo ontwikkel je je tot de vrije mens die we allemaal in potentie zijn. Een overzicht van waarden vind je in de tekst behoeften, waarden en motieven.