Oefening 2: Bezinnen op emoties

Deze oefening ligt in het verlengde van de columns Woede leren hanteren en Wanneer ga jij je goud opdelven? Door die te lezen, snap je de context van de oefening beter.

Je gevoelens brengen je in het hier en nu. Voor kinderen opent het nu de onbevangen blik op een toekomst waarin alles nog kan. Bij volwassenen daarentegen kan het nu in de knel komen tussen schaamte en wrok over dingen uit het verleden, zorgen en angst voor de toekomst. Emoties zijn heftige gevoelens die tot handelen aanzetten. Ze komen in bepaalde situaties vanzelf boven en leiden tot voorspelbare reacties zoals ‘ontploffen van woede’ of ‘in elkaar krimpen van angst’. Het vraagt tegenwoordigheid van geest om impulsief gedrag te bedwingen en na te denken voor je stappen zet. De oogst is groot: inzicht in je waarden, een rijker gevoelsleven en een ruimer handelingsrepertoire.

Oefening

Neem als uitgangspunt een situatie die wrok of angst opriep. Stel je de situatie zo levendig mogelijk voor en doordenk je gevoelens nu. Welke waarde ligt aan je gevoel ten grondslag?

Toelichting 

Je kunt een onderscheid maken tussen hete en koude emoties. Verontwaardiging en woede zijn hete emoties die de regie makkelijk overnemen. Uit je ze niet, dan gaan ze in de vorm van wrok en haat vastzitten en kunnen ze onverwacht oplaaien. Zorg en angst zijn koude emoties. Je kunt ze overdag wel diep wegstoppen, maar vaak gaan ze dan ’s nachts spoken en houden ze je uit je slaap.

Voorbeeld 1: Wrok
Ontslag leidt tot onzekerheid en verlies aan inkomsten. Het overkwam me tijdens een bezuinigingsronde in de thuiszorg waar ik als interim-manager werkte. Alle lopende contracten werden verbroken en ik kon naar huis. Met drie studerende kinderen en een op dat moment werkloze partner ontstond al snel een zorgwekkende financiële situatie. Het leidde tot gevoelens van wrok richting de overheid.
Actie ondernemen leidde ons af en bleek bovendien te werken. Een half jaar later kreeg ik onverwacht de vraag om een plan van aanpak te schrijven voor een school in zwaar weer. Men was er blij mee en vroeg me het als directeur ook uit te voeren. Actie deed de wrok verdampen. In haar plaats verscheen de dankbaarheid. Een paar maanden later vond ook mijn partner weer werk. Kijk ik op de afgelopen vijftien jaar terug, dan zie ik dat ik sinds mijn vertrek uit de thuiszorg steeds intensiever met het vrijeschoolonderwijs verbonden raakte. Een omslag in mijn levensloop waar ik nog steeds dankbaar voor ben.

 

Voorbeeld 2: Angst
Toen ik nog rookte, las ik regelmatig berichten in de krant over de schadelijkheid ervan. Ik werd daar bang van en maakte me zorgen over mijn eigen gezondheid en die van mijn kinderen. Toch stopte ik niet. Mijn verslaving was zo groot, dat me dit niet lukte. Het resultaat was dat ik me diep schaamde en innerlijk een beetje kromp. Allemaal gevoelens die ik diep wegstopte. Pas toen ik op grond van de waarde ‘gezondheid’ gericht actie ging ondernemen, veranderde de situatie. Doorzetten bleef moeilijk, maar leverde veel op. In dit geval een betere gezondheid, meer zelfvertrouwen en een rijker gevoelsleven. Schaamte, zorg en angst verminderden. In plaats daarvan ging ik genieten van geneugten die voor een straffe roker vaak een beproeving zijn. Van een etentje, een avondje naar de film en een fietstocht bijvoorbeeld. Met als gevolg dat mijn vrolijkheid en tevredenheid toenamen.
Het vraagt moed, wilskracht en doorzettingsvermogen om je angst aan te pakken. Dat je vaak het beste kleine stapjes kunt zetten, lees je in mijn blog Je angst overwinnen. Dat je zo zelfs gewoonten kunt veranderen, in De verleiding weerstaan