Inleiding

Dankzij opvoeding en onderwijs vormen we onze kinderen en indirect ook de samenleving. Want kinderen hebben de toekomst. Althans, daar kunnen wij als opvoeders aan werken. Willen we dat ze zich vrij ontplooien en de samenleving een sociaal karakter geven, dan moeten we daar als opvoeders aandacht aan schenken. Volgens de geestelijke vader van het vrijeschoolonderwijs doen we dit door onderwijs en opvoeding tot leven te wekken. Zulk onderwijs is geen normatieve replica van bestaande vormen, maar bestaat volgens Rudolf Steiner (1861-1925) in essentie uit levende kunst, levende wetenschap en levende religie. Me afvragend waarom hij zoveel waarde aan dat levende karakter hechtte, stuitte ik op zijn motto van de sociale ethiek.

Heilsam ist nur,

wenn im Spiegel der Menschenseele sich bildet die ganze Gemeinschaft

und in der Gemeinschaft lebet der Einzelseele Kraft.

Dat riep nieuwe vragen op. Want als we om ons heen kijken, dan zien we hoeveel schade we al doende hebben aangericht. De Aarde, haar flora en fauna en onze medemens maken de gevolgen van ons gedrag pijnlijk zichtbaar. Hoe kunnen we beelden opbouwen die tot helende acties inspireren?

Hiermee oefenend merkte ik hoe essentieel onbevangenheid en respect zijn. Als ik anderen onbevangen beluister, verschijnen er andere beelden in de spiegel van mijn ziel dan als ik hen met een kritische blik observeer. Compassie met een zich verruimende gemeenschap, leidde tot nieuw gedrag. Zo ontstond er gaandeweg een ademende relatie tussen mij en mijn omgeving. Compassie, moed en warm enthousiasme voor het beoogde effect brachten deze ademhaling op gang. Zo constateerde ik dat we dankzij passie onszelf en de wereld kunnen ontwikkelen. Door denken en doen ademend af te wisselen, bouwen we in de wereld van de levenskrachten, de Qi, mee aan een bouwwerk dat Steiner tot het eerste Goetheanum inspireerde.

Dankzij deze ademende relatie tussen ik en omgeving kunnen we ons tot creatieve, sociaal vaardige volwassenen ontwikkelen. Dit uitgangspunt ligt ook aan de basis van de vrijeschoolpedagogiek, waar leerkrachten zich ervoor inzetten dat de incarnerende geestziel van een kind zich ademend met zijn lichamelijk organisme verbindt.

De eerste Waldorfschool is in 1919 opgericht. Datzelfde jaar gaf Steiner een nieuwe impuls aan het sociale leven. Dit jubileumjaar is voor mij de aanleiding tot het schrijven van een boek waarin (zelf) opvoeding en sociale impuls hand in hand gaan. Start to Change the World! wordt een doe-boek, dat oproept tot reflectie, compassie
en initiatiefkracht. In onderwijs en opvoeding. Thuis en op het werk.

Aan de basis van Start to Change the World staan twee artikelen. Het artikel Onderwijs tot leven wekken verscheen afgelopen december in Vrije Opvoedkunst. In het tweede artikel zal ik een relatie leggen tussen de sociale impuls en het eerste Goetheanum. Dit artikel zal najaar 2019 verschijnen. Bij het aanvullen van deze artikelen tot een digitaal boek wil ik gebruik maken van mijn ervaringen in het vrijeschoolonderwijs, mijn achtergrond als architect, mijn ervaringen met sociale kunst en de feedback die ik in de loop van dit jaar in gesprekken en per mail krijg.

Vragen, suggesties en reacties zijn van harte welkom via mijn emailadres peripatos@kpnmail.nl

Ir Annemarie Sijens