Enthousiasme, hoogmoed en overwinningsroes

In het tweede jaar van mijn studie Bouwkunde, maakte ik een aquarel van de Nikè van Samothrake. Ik wilde de essentie pakken en bekeek het beeld daarom zorgvuldig. Vaart is zichtbaar in de wapperende plooien van haar gewaad, waaruit de beeldhouwer alle stenen stijfheid beitelde. De godin is net geland op de steven van een oorlogsschip. Als boegbeeld inspireert ze de bemanning haar te volgen en aardse traagheid in de vorm van angst, twijfel en gewoontes te overwinnen. Wie zich door haar liet inspireren, roeide moeiteloos zijn comfort-zone uit.

397px-Nike_of_Samothrake_Louvre_Ma2369_n3

 

 

 

 

 

 

Nikè van Samothrake verbeeldt hoe geestdrift tot de overwinning leidt.

 

Een inspirerend toekomstbeeld schenkt ons vleugels. We rechten onze rug, trekken de schouders naar achteren en stappen energiek vooruit. Echte leiders maken hier gebruik van. Ze voeden onze verbeelding en vertellen ons hun droom. Hun inspirerende toekomstbeeld richt de neuzen en zorgt ervoor dat tegenstanders de handen ineen slaan. Geloof in de toekomst doet twijfels verdampen. Een lonkend perspectief schenkt ons de kracht om verstarde gewoontes te doorbreken.

De opbouw van het woord geestdrift illustreert dat de geest ons kan aansporen. Het aan het Grieks ontleende enthousiasme betekent ‘door god bezeten’. In de stralende ogen en blozende wangen van een geestdriftig mens, schemert verleidelijk iets goddelijks door. Daarom is de neiging een enthousiast mens te volgen zo groot. Idealen lokken ons, zoals kaarslicht dat met insecten doet. Geestdrift verleidt tot vermetelheid en brengt leiders en hun volgelingen op de glijdende schaal naar overmoed. Hoe enthousiaster je bent, hoe belangrijker het is om de realiteit in het oog te houden. Dat hoogmoed onherroepelijk ten val komt, lezen we in de Griekse mythe over Icarus. Zijn vader Daedalus had hen beiden vleugels aangemeten en de veren met was vastgeplakt. Hij waarschuwde zijn zoon niet te hoog te vliegen, omdat de was dan zou smelten. Helaas sloeg Icarus die wijze raad in de wind. Hij raakte als een mot verblind, vloog te hoog, stortte in zee. Geschonken vleugels maken ons nog niet tot goden.

Ook de republikeinse Romeinen onderkenden het gevaar van hoogmoed. Als een generaal zijn triomftocht door de stad maakte, was hij in het koninklijke purper gekleed. Een slaaf hield hem de kroon van de Romeinse oppergod boven het hoofd. Rond zijn rijtuig juichte het volk. De purperen toga, Jupiters kroon en het gejuich van de massa’s konden de overwinnaar in de verleiding brengen een coupe te plegen en het leiderschap van de staat naar zich toe te trekken. Daarom hield zijn slaaf niet alleen de kroon stevig vast, maar fluisterde hij de triomfator continue in het oor dat hij slechts een sterveling was. Zo hoopte de senaat van Rome een overwinningsroes te voorkomen. Uiteindelijk hielpen die voorzorgen niet. De Romeinse generaal Octavianus kennen wij nu alleen nog als Caesar Augustus. Hij eigende zich alle functies en titels van de vroegere Romeinse koningen toe en stond model voor alle latere keizers. Daarmee veranderde de Romeinse republiek in een keizerrijk. Kijk om je heen en je ziet dat die verleiding nog altijd actueel is.


Foto: De gevleugelde Nikè van Samothrake, gefotografeerd door Marie-Lan Nguyen (2007). Bron Wikipedia.