Tijd voor reflectie

Aanleiding voor deze column is de alternatieve opening van het academisch jaar in Leiden van afgelopen maandag. Het was een protest tegen de voorgenomen bezuinigingen in het wetenschappelijk onderwijs. Remco Breuker, hoogleraar Noord-Koreastudies en ceremoniemeester tijdens de opening, maakte de pers vooraf al duidelijk waar een eenzijdig accent op techniek toe leidt: tot een vechtstaat zoals Noord-Korea. Maar aan het overhevelen van geld van de geesteswetenschappen naar bètastudies en techniek kleeft een tweede risico.

In de tijd dat ik in Delft studeerde, keken wij bouwkundestudenten verder dan techniek alleen. Wilden we een mooi gebouw in een leefbare wijk ontwerpen, dan moesten we ons breder oriënteren. De Romeinse bouwkundige Vitruvius dacht er ruim tweeduizend jaar geleden ook zo over. In zijn Handboek Bouwkunde richtte hij zich tot alle technici van zijn tijd. Tot architecten en stedenbouwers, werktuigbouwkundigen en civiele technici. Naast tekeningen van katapulten, waterklokken en kapconstructies, bevat zijn handboek ook tekeningen van de sterrenhemel, mythen en uitweidingen over de kwaliteit van water. Dit rijkgeschakeerde geheel weerspiegelde zijn visie op de bouw. Volgens Vitruvius beschikte een goede bouwkundige zowel over technische praktijkervaring als over een brede theoretische basis in de geesteswetenschappen, rechten en medicijnen. De ereplaats reserveerde Vitruvius voor de filosofie. Waarom deed hij dit?

Een filosoof wil wijzer worden. Daarom vertraagt hij zijn pas en kijkt hij achterom. Als je terugblikt op de effecten van een handeling, dan neem je waarden als maatstaf. Heb je de brede vorming genoten die Vitruvius aanbeval, dan beschik je over een rijk palet aan waarden, waartoe ook schoonheid, duurzaamheid en rechtvaardigheid behoren. Reflecteer je vanuit dit rijke palet op de effecten van een handeling, dan leidt dit tot een rijkere praktijkervaring en zelfkennis. Niet voor niets schreef Vitruvius dat reflectie ons edelmoedig en bescheiden maakt, eerlijk en onbaatzuchtig.

Praktijkervaring leidt tot groeiend inzicht en dit weer tot betere ontwerpen. Ontwerp en uitvoering zijn tegenwoordig vaak gesplitst. Uitvoerend technici krijgen een plan in handen en beoordelen dit slechts op drie waarden: uitvoerbaarheid, veiligheid en gezondheid. Ook voor Vitruvius telden die waarden natuurlijk zwaar, maar dankzij zijn brede vorming plaatste hij ze in een ruimere context. Schoonheid is voedsel voor de ziel, dus moet een ontwerp mooi zijn. Frisse lucht is een basisbehoefte voor alle stadbewoners, daarom vond hij parken in een stad belangrijk. Voldoende water van goede kwaliteit was zo essentieel voor mens en dier, dat hij er een boekdeel aan wijdde. Natuurlijk is techniek belangrijk, mits ze haar dienende plaats erkent.

Dankzij nieuwe technologieën kunnen we steeds beter in alle denkbare behoeften voorzien. Plaatsen we technologie op de troon, dan zal het accent op de vervulling van onze individuele, fysieke behoeften blijven liggen. Het resultaat is een onmatigheid waaronder de hele Aarde lijdt. Met het verdwijnen van haar schoonheid, verkwijnt ook onze ziel. Jachtige techniek bedreigt ons aller leven. Willen we dit voorkomen, dan hebben we een bredere algemene vorming nodig. Kijken we vanuit zo’n brede basis terug, dan horen we de wereldnood. Willen we helend werken, dan moeten we geld, tijd en energie blijven steken in geesteswetenschap en sociale wetenschap. Beter nog, laten we iedere technische studie weer verbreden tot een kunde.

Annemarie Sijens, 6 september 2019

Dit bericht werd geplaatst in bewustzijnsontwikkeling, sociale kunst en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s