De terugkeer van magie

Trek je met kinderen op, dan zie je meer dan anders. Hun onbevangen blik en levendige fantasie frissen de omgeving op als een lang uitgebleven regenbui. Kinderen schenken hun omgeving kleur, magie en glans. Wat kunnen we van hen leren?

Volgens de Atheense filosoof Aristoteles is verwondering het begin van filosofie, inzicht en wie weet zelfs wijsheid. Wanneer je je over iets verbaast, roept dit vragen op. Kinderen stellen net als filosofen vragen. Hoe langer je met vragen leeft, hoe groter het rendement is. Laten we eens kijken wat het oplevert.

De eerste wetenschapper was ook filosoof. Hij heette Thales van Milete en verdiende zijn brood als varend koopman. In de vele havens van de Middellandse Zee maakte hij kennis met andere culturen. Het verhaal gaat dat hij voor langere tijd in Egypte en Babylonië verbleef, waar hij zich in astronomie en meetkunde verdiepte. Waar anderen de astronomische tabellen klakkeloos kopieerden, pakte Thales dit anders aan. Hij bekeek ze als een kind met onbevangen blik en stelde er vragen bij. Zo maakte hij zich een bijzondere voorspellende gave eigen: de wetenschappelijke berekening.

Berekening verklaart waarom Thales de zonsverduistering van 28 mei 585 BC aan de Halys, een rivier in het huidige Turkije, kon voorspellen. Die accurate voorspelling maakt hem tot de eerste natuurwetenschapper. Het  toeval wil dat juist op die dag de Meden en Lydiërs een beslissende veldslag uitvochten. Beide volkeren hadden nog een magisch wereldbeeld en geloofden dat de plotselinge duisternis een teken was van een toornige zonnegod die eiste dat ze hun jarenlange strijd zouden staken. De geschrokken aanvoerders sloten daarop snel een vredesverdrag.

De lange weg naar vrijheid 

Het magische wereldbeeld domineerde millennia lang. Mythen beschrijven hoe goden de wereld bestierden en magiërs hun bedoelingen probeerden te duiden. Toch trokken magie en wetenschap in de grijze oudheid wel degelijk samen op. Magiërs waren astroloog en astronoom, priester en wetenschapper. Als priesters lazen ze de boodschappen van hun goden en als koningen beschikten ze over het praktische verstand om in te grijpen en land en volk in ontwikkeling te brengen. Zelfs vele eeuwen later, ten tijde van de Griekse natuurfilosofen gingen wijsheid en verstand nog hand in hand. De wetenschapper Thales is ten slotte ook een van de zeven Griekse wijzen.

Geleidelijk groeiden de fysieke wereld en de geestelijke wereld uiteen. Van de levendige kennis van weleer bleven alleen mythen, astronomische tabellen, rituelen en dogma’s over. Priesters kwamen tegenover wetenschappers te staan en een eeuwenlange strijd ontbrandde. De inzet was hoog, want het ging om de vrijheid van de mens. Uiteindelijk wonnen onderzoekers met een open mind het van dogmatici. Natuurlijk was er regelmatig een terugval. Zo veroordeelden Atheners in 399 BC hun stadgenoot Socrates tot de gifbeker met het argument dat hij de goden niet vereerde en een slechte invloed had op de jeugd. Recenter kreeg de Italiaanse natuurkundige Galilei (1564 – 1642) een conflict met de katholieke kerk omdat hij een nieuwe visie op het heelal dorst te ontvouwen.

Het wetenschappelijke wereldbeeld overwon het eerdere magische denken. Bizar genoeg zijn het tegenwoordig vaak de wetenschappers die dogma’s hanteren en andersdenkenden verketteren. Alleen onbevangenheid kan zulke dogma’s overwinnen. Maar waar vinden we tegenwoordig nog de betoverende werking van magie?

De terugkeer van betovering en magie

Dankzij wetenschap kun je nadenken over de verschijnselen en tot formules komen. Net als Thales kun je op grond daarvan voorspellingen doen. Wil je een trendbreuk forceren, dan werkt dit helaas niet. Om iets nieuws te ontwikkelen, moet je leren voordenken. De beste voordenkers schilderen ons inspirerende toekomstbeelden voor. Omdat ze daardoor grote omwentelingen bewerkstelligen, kunnen we ze moderne magiërs noemen.

De Amerikaanse theoloog Martin Luther King is zo’n moderne magiër. Bestudeer je zijn beroemde toespraak, dan krijg je een indruk van de rol die waarden en fantasie bij het voordenken spelen. De waarden die King motiveerden waren vrijheid, rechtvaardigheid en broederschap. Zijn krachtige fantasie blijkt uit de beelden die hij opriep. Tot acht keer toe gebruikte hij de woorden “I have a dream’ waarna hij zijn toehoorders een toekomstbeeld schilderde, waarin waarden verwerkelijkt waren. De beelden die hij zo opriep inspireerden velen. Maar hoe ging hij om met de twijfel, de haat en de angst die ook onder zijn toehoorders leefden? Hoe voorkwam hij geweld van de onderdrukte tegen de onderdrukker? Hoe zorgde hij ervoor dat er vertrouwen in een gezamenlijke toekomst ontstond en mensen moed vatten en stappen zetten?

De beroemde dominee deed dit door heel bewust een beroep te doen op hun geloof, hun hoop en hun bereidheid tot samenwerking. Nadat hij zijn toekomstdroom had geschetst, veranderde zijn toon. Hij beitelde hoop vrij uit een berg van wanhoop. Hij benoemde de snerpende dissonanten die hij waarnam, maar uitte zijn geloof in hun vermogen om samen te werken, ongeacht huidskleur, geloof of ras. Omdat hij geloofde dat goede wil zelfs uit wanklanken een harmonieuze symfonie kon vormen, geloofden ook zijn toehoorders dit. Ook het ‘Yes we can’ van Barack Obama en het ‘Wir schaffen das’ van Angela Merkel appelleren aan het vermogen om samen een gemeenschappelijke toekomst op te bouwen.

Kings rede wordt algemeen gezien als een belangrijk motief voor de Civil Rights Act van 1964. Die wet vormde een mijlpaal in de Amerikaanse wetgeving en maakte een einde aan de eerder bestaande rassenscheiding op scholen, op het werk en in de publieke dienstverlening. Martin Luther King maakte die nieuwe wetgeving nog mee. Een paar jaar later, nog geen veertig jaar oud, werd hij dood geschoten. Het vraagt moed om op zo’n schaal magiër te zijn.

Willen we de samenleving veranderen, dan hebben we de onbevangenheid en fantasie van kinderen nodig, zonder in de illusie te vervallen dat men ons dit in dank zal afnemen. We moeten vreedzaam zijn als duiven, voorzichtig als slangen. Gelukkig hoeven we het niet allemaal zo groots als Martin Luther King aan te pakken. Dat kleine stappen tot grote resultaten leiden, lees je twee miljoen creatieven.

Dit bericht werd geplaatst in bewustzijnsontwikkeling, moed en enthousiasme, motieven, onbevangenheid, positiviteit, sociale kunst en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s