Hoe we met magie de wereld veranderen

Als je met kinderen optrekt, zie je veel meer dan anders. Dankzij hun onbevangen blik en levendige fantasie frist je omgeving op als na een lang uitgebleven regenbui. Waar kinderen zijn, verschijnen kleur, magie en glans. Wat kunnen we van hen leren?

Veel. Kinderen kunnen zich nog verwonderen, een eigenschap die volgens de Atheense filosoof Aristoteles het begin is van alle wijsheid. Wanneer je je over iets verbaast, roept dit vragen op. Kinderen en filosofen zijn vragenstellers. Hoe krachtiger hun vragen en hoe langer hun zoektocht, hoe groter het rendement.

De eerste Griekse filosoof heette Thales en kwam uit de handelsstad Milete. Hij leefde in de zesde eeuw BC en verdiende zijn brood als koopman. Thales bevoer de Middellandse Zee en maakte in de havens waar hij aanmeerde kennis met andere culturen. Het verhaal gaat dat hij voor langere tijd in Egypte en Babylonië verbleef, waar hij zich in astronomie en meetkunde verdiepte. Waar anderen de tabellen en formules klakkeloos kopieerden, pakte Thales dit anders aan. Hij bekeek ze met een frisse blik, gebruikte zijn fantasie en ontdekte welke grote mogelijkheden ze boden.

Misschien is het zo gegaan en maakte hij zich hierdoor nieuwe, ingewikkelde rekenformules eigen. Dat zou verklaren waarom hij de totale zonsverduistering van 28 mei 585 BC aan de Halys, een rivier in het huidige Turkije, kon voorspellen. Het maakte hem tot de eerste praktische wetenschapper van het oude Griekenland. Juist op de dag van die zonsverduistering, vochten Meden en Lydiërs een beslissende veldslag uit. Beide volkeren schrokken zo van de plotselinge duisternis, dat ze een vredesverdrag sloten. Het verdwijnen van de zon interpreteerden ze als een teken dat hun zonnegod vertoornd was en eiste dat ze hun jarenlange strijd eindelijk zouden staken.

Ik vertel dit voorval omdat het de breuk laat zien tussen een magisch en een wetenschappelijk wereldbeeld. De vechtende Meden en Lydiërs hadden nog een magisch wereldbeeld en geloofden dat goden een beslissende omkeer bewerkstelligden. In het wetenschappelijke wereldbeeld van Thales waren de banen van sterren en planeten berekenbaar. Dit is een wereld van verschil.

Vrijheid of dogma

Het magische wereldbeeld was lange tijd overal gemeengoed. Mythen beschrijven hoe goden de wereld bestierden en magiërs hun bedoelingen probeerden te duiden. Toch trokken magie en wetenschap in de grijze oudheid wel degelijk samen op. Magiërs waren astroloog en astronoom, priester en wetenschapper. Als priesters lazen ze de boodschappen van hun goden en als koningen beschikten ze over het praktische verstand om in te grijpen en land en volk in ontwikkeling te brengen. Zelfs vele eeuwen later, ten tijde van de Griekse natuurfilosofen gingen wijsheid en verstand nog hand in hand. De wetenschapper Thales is ook een van de zeven Griekse wijzen.

Geleidelijk groeiden de fysieke wereld en de geestelijke wereld uiteen. Van de levendige kennis van weleer bleven alleen mythen, astronomische tabellen, rituelen en dogma’s over. Priesters kwamen tegenover wetenschappers te staan en een lange strijd tussen beide groepen ontbrandde. De inzet was hoog, want het ging om de vrijheid van de mens. Zouden dogma’s winnen, dan zou die vrijheid verloren gaan. Gelukkig wonnen onderzoekers met een open mind het van starre dogmatici, die met hun leerstellingen de vrije ontplooiing knechtten. Natuurlijk was er regelmatig een terugval. Zo veroordeelden Atheners in 399 BC hun stadgenoot Socrates tot de gifbeker omdat hij de goden niet zou vereren en een slechte invloed zou hebben op de jeugd. En recenter kreeg de Italiaanse natuurkundige Galilei (1564 – 1642) een conflict met de katholieke kerk omdat hij een nieuwe visie op het heelal dorst te ontvouwen. Het bizarre is dat het tegenwoordig wetenschappers zijn, die dogma’s hanteren en andersdenkenden verketteren.

Hoe geven we de wetenschap haar onbevangen blik weer terug? Waar vinden we magie nu priesters hun zicht op de geestelijke wereld hebben verloren?

Voor de beantwoording van die twee vragen kunnen we het best bij kinderen te rade gaan. Zij beschikken over de onbevangenheid en fantasie die we nodig hebben om het levendige denken te ontwikkelen, waarmee we de toekomst kunnen vormgeven.

Van nadenken naar voordenken

Dankzij wetenschap kunnen we nadenken over de verschijnselen. Net als Thales kunnen we verschijnselen naar de toekomst extrapoleren en trends voorspellen. Willen we een trendbreuk forceren, dan werkt dit helaas niet. Om iets nieuws te ontwikkelen, moeten we leren voordenken. Dit doen we door toekomstbeelden te maken en die vervolgens te realiseren. De beste voordenkers schilderen ons hun waarden in inspirerende beelden voor. Omdat ze daardoor grote omwentelingen bewerkstelligen, kunnen we ze moderne magiërs noemen.

De Amerikaanse theoloog Martin Luther King hield in 1963 zijn beroemde speech ‘I have a dream’. Bestudeer je die toespraak, dan krijg je een indruk van de rol die morele waarden, fantasie en de drie Christelijke deugden geloof, hoop en liefde bij het voordenken spelen. De waarden die King inspireerden, waren vrijheid, rechtvaardigheid en broederschap. Zijn krachtige fantasie blijkt uit de beelden die hij opriep. Tot acht keer toe gebruikte hij de woorden “I have a dream’ waarna hij zijn toehoorders steeds een toekomstbeeld schilderde, waarin zijn en hun waarden verwerkelijkt waren. Het beeld dat hij zo opriep inspireerde dwars door alle culturele verschillen heen. Maar hoe ging hij om met de twijfel, de haat en de angst die ook onder de mensen leefden? Hoe voorkwam hij geweld van de onderdrukte tegen de onderdrukker? Hoe zorgde hij ervoor dat er vertrouwen in een gezamenlijke toekomst ontstond en mensen moed vatten en stappen zetten?

Hij deed dit door heel bewust een beroep te doen op hun geloof, hun hoop en hun bereidheid tot samenwerking. Nadat King zijn toekomstdroom had geschetst, veranderde zijn toon. Hij beitelde hun hoop vrij uit een berg van wanhoop. Hij benoemde de snerpende dissonanten die hij waarnam, maar uitte zijn geloof in hun vermogen om samen te werken, ongeacht huidskleur, geloof of ras. Omdat hij geloofde dat goede wil zelfs uit wanklanken een harmonieuze symfonie kon vormen, geloofden ook zijn toehoorders dit. Het ‘Yes we can’ van Barack Obama en het ‘Wir schaffen das’ van Angela Merkel appelleren aan ditzelfde vermogen samen een gemeenschappelijke toekomst op te bouwen.

IhaveadreamMarines

Blik vanaf het Lincoln Memorial naar het Washington Monument op 28 augustus 1963

Kings rede wordt algemeen gezien als een belangrijk motief voor de Civil Rights Act van 1964. Die wet vormde een mijlpaal in de Amerikaanse wetgeving en maakte een einde aan de eerder bestaande rassenscheiding op scholen, op het werk en in de publieke dienstverlening. Martin Luther King maakte die nieuwe wetgeving gelukkig nog mee. Op 4 april 1968, nog geen veertig jaar oud, werd hij dood geschoten. Het illustreert de moed die nodig is om op macroniveau een moderne magiër te durven zijn.

Willen we de samenleving veranderen, dan hebben we de onbevangenheid en fantasie van kinderen nodig, zonder in de illusie te vervallen dat men ons dit in dank zal afnemen. Daartoe zullen we vreedzaam moeten zijn als duiven, voorzichtig als slangen. Dat het handelen vanuit morele waarden succes heeft, lees je in mijn artikel twee miljoen creatieven. Voordenkers maken het verschil. Gelukkig kunnen we ons erin oefenen.


Foto: US Government Photo (Bron Wikipedia, onder I have a dream)

 

 

Dit bericht werd geplaatst in bewustzijnsontwikkeling, filosofie en antroposofie, mythen en magie en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s