Angst houdt ons klein

Zo gauw je in het dagelijkse leven een grens probeert te verleggen, steken angst en twijfel de kop op. De weerstand tegen verandering zit diep en groeit als je haar niet aanpakt. Het overwinnen van angst maakt van oudsher deel uit van inwijdingsrituelen. Nog steeds zoeken jongeren hun grenzen op. Door hun angst te overwinnen, verruimen ze hun toekomstmogelijkheden.

Gisteren ging ik met mijn dochter Esther naar de sauna. Ik haalde haar van het station in Amersfoort en we reden samen naar Bleiswijk. Het was nog niet duidelijk wie van ons tweeën vandaag terug zou rijden. Zij of ik. De afgelopen paar jaar heeft ze maar één keer een stukje gereden. Van ons huis naar het station, over een bekende weg. Nu bleef ze een nachtje bij ons slapen, zodat ze het autorijden nog even kon oefenen voor zij en haar vriend met onze auto op vakantie gingen. Op de heenreis naar de sauna vond ze het te druk. Ze kende de route niet en wilde liever bijpraten. Dat waren de rationele argumenten die ze gaf. Wat daaronder lag, benoemde ze ook: angst.

We hadden een heerlijke dag in de sauna, lagen lang in de zon en besloten voor ons vertrek nog een glas wijn en een portie bitterballen te nemen. Rozig van zon en wijn, wilde ze natuurlijk niet naar huis terug rijden. Een goed argument. Wel wilde ze de auto starten en een rondje op de parkeerplaats rijden. Ik vond het een slimme zet van haar. Soms is de angst heel groot en kun je maar het best heel kleine stapjes zetten.

Iedere overwinning op de angst doet je zelfvertrouwen een beetje groeien. Dat bleek ’s morgens ook, want direct na het ontbijt stapte ze achter het stuur en brachten we samen mijn partner naar het station. Een oefening op bekend terrein, doet je zelfvertrouwen nog verder groeien.

Daarna was ze klaar voor het grotere werk en maakten we samen een tocht in en rond Amersfoort. Zo nu en dan stopte ze om onze benen te strekken en even te herademen. Weer instappen, de auto opnieuw starten en wegrijden vormden nieuwe overwinningen. Het waren kleine stapjes, maar liever vier kleine overwinningen, dan één keer verslagen. Op een gegeven moment verzuchtte ze: ‘Ik haat de angst, want ik word er zo klein van.’ Kernachtig formuleerde ze wat angst doet. Hij houdt je klein en belemmert je in de ontwikkeling van je mogelijkheden. Het opzoeken van situaties waarin je je moed kunt tonen, is daarom een goede voorbereiding op je verdere ontwikkeling.

Inwijdingsrituelen

Iedere overgang van een vertrouwde naar een onbekende situatie, brengt gevaar met zich mee en roept angst op. Overgangssituaties hebben het karakter van crises, ze bieden kansen, maar zijn niet van gevaar ontbloot. Bij natuurvolken markeerde de puberteit het moment waarop een kind de plichten van een volwassene kon gaan dragen. Een puber werd mede verantwoordelijk voor het wel en wee van het hele dorp. Om die belangrijke overstap naar het volwassen leven te kunnen maken, moesten jongeren hun moed tonen. Zo gauw een jongen de puberteit bereikte, werd hij dan ook aan een inwijdingsritueel bloot gesteld. Hij moest bijvoorbeeld een leeuw doden of voor de duur van een maand buiten zijn dorp leven. In die tijd moest hij de eenzaamheid verdragen, zijn eigen vuur verzorgen en in zijn eigen levensonderhoud voorzien. Lukte dit, dan werd hij feestelijk ingehaald en kreeg hij bij zijn terugkomst een nieuwe naam en nieuwe verantwoordelijkheden. Faalde hij, dan overleefde hij de crisis niet.

Er zijn indicaties dat dergelijke proeven vroeger ook in Europa plaatsvonden. De Externsteine, een rotsformatie in het Duitse Teutoburgerwoud, zou een plek zijn geweest waar jongeren over een beweeglijke touwladderbrug van de ene rots naar de andere moesten lopen. Zouden het tegenwoordige bungy-jumpen, skydiven en wildwaterraften daar de hedendaagse varianten van zijn? Ook deze gewaagde sporten vragen moed en kunnen slecht aflopen.

skydive-79548_1280

Een gevoel van presentie

In mijn jeugd speelden het opzoeken van grenzen een grote rol. Aan het einde van de jaren zestig zat ik in de brugklas van een brave middelbare school in Zeist. Meisjes mochten alleen in rok naar school en een alcoholisch drankje op een schoolfeestje, zat er niet in. Tot alles ineens in beweging kwam. De leukste jongens knipten hun haar niet meer en de meiden kwamen in broek naar school. Het leidde tot heftige botsingen met de schoolleiding, maar het tij was niet te keren. De remmen gingen los en een nieuwe tijd brak aan. Als de ramen van het tekenlokaal opengingen, wolkten de tabaksdampen naar buiten. Het was duidelijk dat die tekenleraar toestond dat er in zijn klas gerookt werd. Een doorbraak, want voor die tijd rookte alleen degene die voor de klas stond.

Als leeftijdsgroep wilden we meer vrijheid en zochten we de grenzen op, met het doel ze te verleggen of op te ruimen. Hiertoe doorbraken we taboes en kozen we voor het experiment. Zo verruimden we een samenleving, die we te benauwend vonden. Maar zonder dat ik dit toen besefte, bereikten we nog iets waardevols. Het doorbreken van een grens geeft een existentieel gevoel van presentie. Het geeft je het gevoel dat je het stuur van je leven in handen hebt en zelf keuzes kunt maken. Dat werkt bevrijdend, maar brengt tegelijkertijd een zware verantwoordelijkheid met zich mee. Door dit te doen, scheerden we soms langs afgronden, waarvan we de risico’s nauwelijks konden inschatten. Schorsing van school, uitstoting door je familie, maar ook mislukken en uitgelachen worden door je vrienden. Dit kon je allemaal overkomen als je eenmaal een gegeven grens doorbrak. Je proefde je eigen angst en ging er de confrontatie ermee aan. Je leerde jezelf kennen en door moed te vatten, ontwikkelde je je.

Dat gevoel van presentie zag ik toen mijn dochter vandaag achter het stuur ging zitten, diep inademde, startte en wegreed. Even voelde ik me apetrots.

Dit bericht werd geplaatst in bewustzijnsontwikkeling, levenskunst en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Angst houdt ons klein

  1. Esther zegt:

    Je slaat de spijker op z’n kop!
    Dank je voor je geduld vandaag:)

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s