4 Emoties: wat leer je ervan en hoe toom je ze in

Emoties zijn heftige gevoelens die in bepaalde situaties vanzelf opkomen en tot spreekwoordelijke reacties leiden, zoals ‘ontploffen van woede’ of ‘in elkaar krimpen van angst’. Kennelijk attenderen emoties ons op iets wat we waardevol vinden. Maar waarom is het zo moeilijk om het handelen uit emotie in te tomen? Een bevriend psycholoog lachte toen ik hem dit vroeg en vertelde me dat we dit aan de opbouw van onze hersenen danken. Geboeid luisterde ik naar zijn verhaal.

“Het oudste deel van je hersenen heb je gemeen met reptielen en is maar op een ding gericht: op overleven. Je ‘reptielenbrein’ heeft de controle over je vitale lichaamsfuncties zoals ademhaling, hartslag en bloedsomloop. Het is verantwoordelijk voor je voortbestaan. Achter de schermen, buiten je bewustzijn om, laat het je bij voorkeur volgens vaste patronen handelen. Wil je die gewoontepatronen doorbreken en je comfortzone verlaten, dan voelt dat onveilig en ervaar je angst.”

“Dat herken ik wel”, zei ik, denkend aan alle keren dat ik met angst te maken had.

“Het tweede deel van je brein heb je gemeen met het zoogdierenrijk. Dit ‘zoogdierenbrein’ beoordeelt je zintuigelijke indrukken op emotionele relevantie en vergelijkt het met opgeslagen herinneringen. Dankzij je zoogdierenbrein is het makkelijk om gedrag dat je eerder gelukkig maakte te herhalen. Maar wat gebeurt er met je als iemand je daarin dwarsboomt?”

Nou dacht ik, als ik ’s morgens vergeet om mijn kat haar snoepjes te geven, laat ze dat duidelijk merken. Eerst vriendelijk, maar al snel daarna geïrriteerd. Besmuikt realiseerde me hoeveel ik op haar lijk. Overkomt mij iets dergelijks, dan ervaar ik een vergelijkbare emotie: irritatie, verontwaardiging en soms zelfs regelrechte woede. Bezinning begint dan met tot tien tellen en even afkoelen.

“Dat waren de dierlijke delen van je brein”, vervolgde mijn vriend. “Wat jou en mij tot mens maakt, is de neocortex, de fysieke basis van ons denken. Helaas is ons gezonde verstand veel trager dan onze emoties. Het vraagt dan ook veel oefening om de regie te pakken en je niet door je emoties te laten overmeesteren. Vooral voor jongeren is dit moeilijk, want de neocortex is pas rond het 28e jaar is uitgerijpt.”

Vervolgens liet hij me een overzicht zien, wat hier in essentie is samengevat.

reptielenbreininstincten, vitale lichaamsfuncties
zoogdierenbreinemoties en gevoelens
mensenbreinintellect, impulscontrole, planning

Het verhaal van mijn vriend maakte me veel over mijn hersenen duidelijk. Maar waartoe zou je je emoties eigenlijk willen intomen?

Omdat het je iets belangrijks oplevert. Emoties zijn signalen van je ziel. Ze wijzen je op je waarden. Door direct vanuit emotie te handelen, blijven die waarden onbewust en verklein je de kans ze te verwerkelijken. Angst laat je vaak wegkruipen voor dat wat je het liefst bereiken wilt. Uit woede kun je precies datgene vernielen wat je het dierbaarst is. Denk maar aan de tragiek van de crime passionnel.

Emoties leveren pas iets op als je ze int voor je ze uit. Pas als je je op je emoties bezint, leer je je waarden kennen en kun je er bewust motieven, wensen en voornemens aan ontlenen.

Terug naar de inhoudsopgave van “Start to Change the World”