1 Groei en ontwikkeling

Toen Taavi, mijn jongste kleinzoon laatst jarig was, kocht ik “Rupsje Nooitgenoeg’ voor hem. Een prachtig geïllustreerd boek, waarop mijn kinderen vroeger dol waren. Het verhaal begint met een eitje waaruit een rupsje kruipt. Het diertje eet en groeit tot hij zo ver is, dat hij zich kan gaan verpoppen. Onzichtbaar voor onze ogen, metamorfoseert de onverzadigbare rups in een sierlijke vlinder.

Niet alleen bij insecten, ook bij andere dieren, planten en mensen wordt een periode van zichtbare  groei met een ontwikkelingsstap afgesloten. Bij mensen vinden er naast zulke zichtbare, uiterlijke  veranderingen ook innerlijke ontwikkelingen plaats. Denk maar aan de inhoud en de toon van een gesprek dat je voert met een kleuter, schoolrijp kind, puber of adolescent over iets simpels als het ophangen van zijn jas aan de kapstok. Ook als we fysiek al lang zijn uitgegroeid, blijven er innerlijke ontwikkelingsmogelijkheden te over. Ons leven kent grofweg drie levensfasen. Tot onze volwassenheid ligt het accent op lichamelijke groei. Daarop volgt een ongeveer even lange bloeifase, waarin we onze ziel ontwikkelen. In de derde en laatste fase van ons leven mogen we vrucht dragen. Het grootste deel van ons leven kunnen we gebruiken om naast onze ziel ook onze geest te ontwikkelen.

Zo tussen ons twintigste en veertigste levensjaar ontwikkelen we ons denken, voelen en streven. Het zijn de drie innerlijke krachten van onze ziel. Een succesvolle innerlijke ontwikkeling gaat in die levensfase gepaard met onze eigen, groeiende welstand. Deze bloeitijd van het leven kan dan ook rijk gevuld zijn met zichtbare mijlpalen in de vorm van carrièrestappen, verhuizingen, een vaste relatie en kinderen. Ergens rond ons veertigste kan er ineens een kentering zijn en doemen er schokkende vragen op. Uiterlijk gezien is er niets te klagen, maar Is dit wel het leven dat ik leiden wil?

Net als rupsje Nooitgenoeg, kun je die vraag omzeilen. Door een nieuwe relatie aan te gaan, een groter huis te kopen of een bijzondere vakantie te plannen, kun je zulke vragen een tijd lang naar de achtergrond drukken. Helpen doet het maar kort, want ze blijven terugkomen. Doe je niets met die vragen, dan loop je het risico dat crises en conflicten je leven gaan vergallen.

Zulke vragen naar de zin van je leven luiden een nieuwe levensfase in, waarin niet meer de eigen groei en bloei, maar die van een steeds ruimere omgeving centraal kan komen te staan. Blijven we bij het beeld van het Rupsje Nooitgenoeg, dan is dit de fase waarin wij mensen ons kunnen verpoppen. Onzichtbaar voor de buitenwereld ontwikkelen we vleugels, waarmee we iets dierbaars onder onze hoede kunnen nemen. Centraal bij deze nieuwe, grote ontwikkelingsstap staan waarden. Karakteristiek voor waarden is dat ze ons tot handelen kunnen inspireren. Dankzij onzichtbare, ontastbare waarden ervaren we de wereld van de geest. Liefde voor wat we vanuit onze waarden in de toekomst willen realiseren, is de belangrijkste energiebron die we kunnen aanboren. Dankzij die liefde kunnen we waarden gestalte geven en onze omgeving stapje voor stapje omvormen.

We leven echter in een materialistische tijd. Onze samenleving houdt van spullen. Ze waardeert zaken die meetbaar en tastbaar zijn. De groei van het nationale inkomen of het aantal auto’s dat is verkocht, kun je meten en tellen. Het zijn zichtbare signalen van voorspoed en welvaart. Hoe groot de liefde voor groei en bloei in onze samenleving is, merk je aan het woord nulgroei als verhulling voor stagnatie. Het vervelende is dat elke ontwikkeling met stagnatie begint. Als de rups zich gaat verpoppen, stopt haar groei en is er buiten de cocon niets fraais te zien. Of het daarbinnen allemaal goed gaat, kunnen we niet nagaan. Proberen we de cocon te openen, dan berokkenen we de pop grote schade. Natuurlijk wekt dat angst en twijfels over de ingeslagen koers. Hoe kunnen we er zeker van zijn dat een metamorfose ooit ergens toe gaat leiden? Hoe meet je de werking van de geest?

Tegelijkertijd weten we best wat er gebeurt als iets ons in vuur en vlam zet. Als jij en ik in een gedroomde toekomst geloven en goede hoop hebben op de realisatie ervan, kunnen we samen bergen verzetten. Keer op keer lieten doodgewone mensen zien dat dit geen grootspraak is. Mensen met idealen transformeren samen hun omgeving.

De toekomst is er al. Ze komt ons tegemoet. We kunnen haar met verwondering en enthousiasme ontvangen, maar ook met angst en beven. Vaak spelen beide typen gevoelens door elkaar heen, want om iets van waarde te winnen, moet je tegelijkertijd iets van waarde los durven laten. Bij zulke dilemma’s is het steeds de vraag wat het zwaarst weegt. De waarden van je hoofd en buik of die van je hart. Vaak is het mogelijk om beide typen waarden met elkaar in balans te brengen.

Herken je jouw waarden in wat zich aandient, dan kun je meebewegen op de stroom. Als dat lukt, geeft dat je tegenwoordigheid van geest en heb je het gevoel dat je het stuur van je leven in handen hebt. Andere keren kan een conflict je dichterbij je waarden brengen. Een conflict roept heftige emoties op. Door je daarop te bezinnen, kun je onderzoeken wat in een gegeven situatie de waarden van jouzelf en de ander zijn. Heeft de ander die bereidheid ook, dan kun je in goed samenspel tot een passende vervolgstap komen. Soms is er een regelrechte crisis nodig om dichter bij je waarden te komen. Dan voert je levensweg net als die van Dante in La divina commedia door een diep, donker dal. Dante was naar eigen zeggen op de helft van zijn leven toen hij deze ervaring had. Dat maakt zijn ervaring tot een midlifecrisis. Kijk ik terug op mijn midlifecrisis, dan vond ik net als Dante hulp op mijn pad. Liefde en goede wil van mijzelf en van mijn helpers zorgden ervoor dat mijn pad na deze crisis weer omhoog voerde.

Terugblikkend op mijn leven, kan ik drie mogelijke aanknopingspunten voor een nieuwe ontwikkeling onderscheiden. Het eerste aanknopingspunt ligt bij het waarnemen en denken, het tweede bij het voelen en het derde bij het willen.

  • Onbevangen waarnemen en doelbewust meebewegen;
  • Door bezinning op emoties je eigen waarden en die van anderen vinden;
  • Beland je in de put, dan banen liefde en goede wil, van jezelf en je helpers het pad omhoog.

Het zijn drie wegen die je bij je waarden brengen. Wil je ze in de praktijk realiseren, dan vraagt dit de fantasie om toekomstbeelden te vormen en de vaardigheid om ze samen met anderen vorm te geven. Ga je hier oefenend mee aan de slag, dan zul je merken dat samenwerking zowel flexibiliteit als standvastigheid vraagt. De toekomst krijgt meestal anders vorm dan je haar kunt dromen.

terug naar de inhoudsopgave Start to Change the World!